Zioła w endometriozie…część I-autor Sebastian Szmyrgała, fitoterapeuta

ENDOMETRIOZA jest jedną z najbardziej tajemniczych przypadłości o nieznanym pochodzeniu.
W literaturze można znaleźć zapiski datowane na kilka tysięcy lat wstecz .Na przestrzeni tego czasu zostało zaproponowanych i opisanych wiele teorii patogenezy tego schorzenia.
Nie będę tutaj opisywał poszczególnych teorii, gdyż jest wiele stron medycznych poświęconych temu zagadnieniu. Pragnę jedynie zaznaczyć, że jest to choroba obejmująca cały organizm (nie chodzi tutaj oczywiście o rozlokowanie endometrium potencjalnie w całym ciele). Jest to dolegliwość, na której powstanie mają wpływ poszczególne czynniki.

1. System hormonalny– nadmierny ładunek estrogenów (zaburzenie receptorów estrogenów alfa do beta),zbyt niski poziom progesteronu oraz regulacja poziomu testosteronu są głównymi założeniami w naturalnym podejściu do endometriozy. W większości przypadków ważne jest także wspieranie funkcjonowania osi- HPTAOPodwzgórze-Przysadka-Tarczyca- Nadnercza-Jajniki).
Endometrioza jest uważana za chorobę estrogeno- zależną. W tym wypadku ważne jest rozpoznanie źródła nadmiaru tego hormonu:

dieta (estrogeny w żywności: szczególnie nabiał i mięso)

terapia hormonalna– przyjmowanie hormonów zawierających estrogen

układ trawienny/wątroba– jako miejsce metabolizowania i wydalania hormonów z organizmu. Zaburzenia pracy wątroby (nadmiar toksyn) i jelit (szczególnie chroniczne zaparcia) powodują złe wydalanie oraz powtórne wchłanianie hormonów do organizmu, co z perspektywy czasu może negatywnie wpłynąć na poziom estrogenów w organizmie.

Stres-fizjologiczny(stan zapalny, chroniczne choroby, brak snu etc. jak i emocjonalny (praca, dom, związek etc.). Każdy rodzaj stresu stymuluje produkcję kortyzolu, który wytwarzany jest z progesteronu.

CHOLESTEROL – P R O G E S T E R O N-  KORTYZOL

W  k o n t e k ś c i e endometriozy kortyzol działa przeciwzapalnie, jednak ze względu na chroniczny charakter tej choroby jego nadmierna produkcja może doprowadzić do obniżenia progesteronu, co w konsekwencji prowadzi do nadmiaru estrogenu (progesteron reguluje poziom estrogenu). Warto tutaj także zaznaczyć iż nadmiar estrogenów blokuje konwersje hormonów tarczycy z T4 do T3, stąd duża część kobiet cierpiących na endometriozę ma także problemy z tarczycą.

2. Podwyższenie poziomu progesteronu, poprzez zmniejszenie ładunku estrogenu, redukcja kortyzolu, wsparcie nadnerczy. Progesteron działa przeciwzapalnie oraz redukuje negatywne skutki estrogenu.

3. Wyrównanie poziomu testosteronu
– testosteron jest jednym z najrzadziej badanych hormonów u kobiet, pomimo ważnej funkcji jaką spełnia w ich organizmie.Po owulacji testosteron jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania, dojrzewania i nawilżenia jajeczka. Bez odpowiedniej ilości tego hormonu jajeczko po prostu wysycha. Prawidłowo rozwijające się jajeczko jest także źródłem progesteronu, co w naturalny sposób wpływa na obniżenie estrogenu.

– Niska rezerwa jajników jest bardzo silnie związana z niskim testosteronem u kobiet. Jest to szczególnie ważne dla kobiet, które nie mogą zajść w ciąże. Niedobory testosteronu są szczególnie
widoczne w drugiej fazie cyklu.Takie symptomy jak depresyjne samopoczucie, brak energii , zmniejszona ochota na seks są objawami niskiego testosteronu. Nasilają się one tuż przed
menstruacją, gdzie do niskiego testosteronu dochodzi również niski poziom progesteronu.
W kontekście endometriozy testosteron wpływa na zmniejszenie zrostów endometrialnych w otrzewnej. Ten hormon działa antyestrogenowo, co przyczynia się do spowolnienia rozwoju choroby. W latach 80 badania kliniczne wykazały pozytywny wpływ testosteronu na redukcje zrostów endometrialnych. Jednak podawanie sztucznego hormonu wiązało się ze zbyt dużymi skutkami ubocznymi- wypadanie włosów, trądzik, zaburzenia miesiączkowania, męski zarost na twarzy.
Terapia ziołowa jest na szczęście o wiele bezpieczniejsza i nie niesie ze sobą takich skutków ubocznych. Najbardziej skutecznymi ziołami przy niskim testosteronie i/lub zbyt wysokim SHBG są: korzeń pokrzywy (Urtica dioica radix), palma sabałowa (Serenoa repens), buzdyganek naziemny (Tribulus terrestris), , epimedium (Epimedium sagittatum). Badanie i interpretacja testosteronu powinny zawsze odbywać się w kontekście SHBG- związku, który łączy się z testosteronem
dezaktywując go. Zbyt wysoki poziom SHBG w stosunku do testosteronu powoduje ograniczony dostęp testosteronu do tkanek, co w efekcie daje symptomy niedoborów (nawet w sytuacji gdy testosteron jest w normie laboratoryjnej).

4. Układ trawienny – szczególnie stan flory jelitowej jako źródła Lipopolysacharydów- LPS, oraz ich wpływ na układ hormonalny.
Toksyny wytwarzane przez bakterie jelitowe (LPS) wpływają na receptory estrogenowe-zwiększając ilość receptorów beta ERβ, co w konsekwencji może doprowadzić do rozwoju endometriozy (więcej na ten temat w 2 części).

5. Wsparcie osi podwzgórze-przysadka- tarczyca nadnercza-jajniki                                       jakiekolwiek naturalne leczenie problemów hormonalnych nie może się odbyć bez wsparcia tej osi, gdyż wszystkie hormony wytwarzane przez poszczególne ośrodki hormonalne ściśle ze sobą współpracują. Szczególnie użyteczna jest tutaj grupa ziół zwanych adaptogenami, które wspierają pracę całego systemu hormonalnego.                                                                                                               Do tych, których używam najczęściej należą:                                                                                                    -Witania ospała (Withania somnifera),
-Remania kleista-forma fermentowana (Rehmania glutinosa),                                                                      -Elutrerokok kolczasty (Elutherococcus senticosus),                                                                                        -Żeńszeń właściwy (Panax ginseng).

6.System immunologiczny– regulacja systemu immunologicznego, który wpływa na rozwój tkanki endometrialnej poza macicą. Głównymi procesami immunologicznymi wpływającymi na rozwój endometriozy są: adhezja (przyczepianie), implantacja, proliferacja (rozrost), angiogeneza (produkcja naczyń krwionośnych przez komórki endometriozy, do transportu tlenu oraz związków odżywczych , co pozwala na rozrost endometriozy), apoptoza (zaprogramowana śmierć
komórki- zaburzenia apoptozy dają miejsce do nieograniczonego podziału komórki co prowadzi do rozrostu tkanki), stan zapalnypowodujący ból i zbliznowacenia.

Poniżej przedstawione są główne związki immunologiczne
biorące udział w patogenezie i rozwoju endometriozy, oraz zioła
regulujące te czynniki:

Czynnik immunologiczny: TNF-α

Immunologiczne działanie w endometriozie:

TNF-α produkowana głównie przez makrofagi i monocyty – powoduje chroniczny stan zapalny w jajowodach- proces gojenia powoduje naprawę tkanki, zwłóknienie i bliznowacenie jajowodów – co upośledza funkcjonowanie układu rozrodczego, prowadząc do złej jakości komórek jajowych. TNF-α sprzyja także wydzielaniu innych cytokin prozapalnych, w tym IL-1, IL-6 oraz dodatkowego TNF-α. TNF-α indukuje również metaloproteinazę macierzową (MMP), której ekspresja jest równoległa do rozwoju zmian ektopowych.

Zioła regulujące czynnik:

Piwonia biała
Traganek błoniasty
Dzięgiel chiński
Pochrzyn włochaty
Szałwia czerwona

Czynnik immunologiczny: IL-1

Immunologiczne działanie w endometriozie:

Zwiększone stężenia IL-1 przyciągają monocyty i makrofagi do płynu otrzewnowego, który otacza narządy rozrodcze. IL-1 stymuluje angiogenezę w tkankach endometriozy, stymulując w
ten sposób dopływ krwi i źródło pożywienia dla tkanki endometriozy. IL-1 zakłóca również pracę systemu immunologicznego w otrzewnej.

Zioła regulujące czynnik:

Piwonia biała
Traganek błoniasty
korzeń Szałwia
czerwona korzeń

Czynnik immunologiczny: IL-6

Immunologiczne działanie w endometriozie:

IL-6 jego poziom w płynie otrzewnym jest skorelowana z zaawansowaniem endometriozy. Tkanki endometriozy wykazują odpornośc na działanie IL_6. Poziom receptorów dla IL-6 jest
także zredukowany w tych tkankach co powoduje prowadzi do jego podwyższonego poziomu w otrzewnej. IL-6 próbuje zmniejszyć wzrost implantów endometriozy, ale z powodu utraty receptorów IL-6 nie są w stanie wywierać swojego działania biologicznego. Jednocześnie podwyższony poziom IL-1 i IL- 6 można wykorzystać jako czynniki ułatwiające diagnozę
endometriozy.

Zioła regulujące czynnik:

Szałwia czerwona
Arcydzięgl chiński,
Traganek błoniasty

Czynnik immunologiczny: IL-8

Immunologiczne działanie w endometriozie:

IL-8 jest zwiększona w płynie otrzewnowym kobiet z endometriozą. IL-8 działa jako autokrynny czynnik wzrostu i wspomaga przyleganie komórek (adhezja), wzrost komórek (proliferacja) i stymuluje ich większą sekrecję.

Zioła regulujące czynnik:

Piwonia biała,
Traganek błoniasty,
Arcydzięgl chiński

Czynnik immunologiczny: TGF transformujący czynnik wzrostu

Immunologiczne działanie w endometriozie:

Ten czynnik wzrostu indukuje angiogenezę, hamuje limfocyty T i B oraz aktywność komórek NK. W ten sposób upośledza układ odpornościowy i zapobiega usuwaniu obcej tkanki endometrium
poza macicą. Ponadto jest ważnym czynnikiem w formowaniu się zrostów endometriozy.

Zioła regulujące czynnik:

Arcydzięgl chiński,
Piwonia biała,
Traganek błoniasty +
Szałwia czerwonapołączenie tych
dwóch daje lepsze
efekty w regulacji
TGF.

Czynnik immunologiczny: NF-kB

Immunologiczne działanie w endometriozie:

-pobudzenie angiogenezy oraz produkcji prozapalnych prostaglandyn, co przyczynia się do zwiększonej zdolności komórek endometriotycznych do zwiększonej inwazyjności i
przylegania do powierzchni otrzewnej.
-zwiększa produkcję prozapalnych cytokin- co zwiększa poziom stanu zapalnego a w konsekwencji tworzenia nowych zrostów i zwiększenia bólu
-negatywnie wpływa na apoptozę (apoptoza – proces zaprogramowanej śmierci komórki)- co zwiększa możliwości przetrwania i rozrostu endometriozy.

Zioła regulujące czynnik:

Arcydzięgl chiński,
Piwonia biała,
Pochrzyn włochaty,
Pluskwica groniasta
Szałwia czerwona ,
Traganek błoniasty

Zioła, których najczęściej używam przy leczeniu endometriozy to:

Szałwia czerwona (korzeń)-Salvia miltiorrhiza – działa przeciwzapalnie oraz antyoksydacyjnie. Na poziomie komórkowym szawia wpływa antyadhezyjnie i anty-proliferacyjnie- czyli redukuje możliwości przyczepiania się tkanki endometrium poza macicą(adhezja) oraz jej rozrostu (proliferacja).Obniża poziom CA125 oraz poziom prozapalnych czynników IL-18 i TNF-α,- co wpływa na redukcję stanu zapalnego i b ó l u . P o n a d t o  k o r z e ń  S z a ł w i i  C z e r w o n e j r e d u k u j e angiogenezę(angiogeneza to proces tworzenia nowej waskulatury – jest niezbędnym czynnikiem do rozwoju ektopowego endometrium, w szczególności w otrzewnej -co pozwala na jej rozrost). Szałwia czerwona poprzez redukcję VEGF (VEGF- śródnabłonkowy czynnik wzrostu niezbędny do powstania i rozrostu nowych naczyń- u kobiet z endometriozą stwierdza się wysoki poziom VEGF) zmniejsza rozrost oraz zakres endometriozy.

Piwonia biała (Peonia lactiflora) korzeń– działa silnie przeciwzapalnie, przeciwbólowo, reguluje/tonizuje pracę macicy , działa rozkurczowo, reguluje pracę jajników (niezastąpiona przy PCOS czy jakichkolwiek funkcjonalnych cystach na jajnikach). Działa pro-progesterogennie,
reguluje poziom estrogen/progesteron, działa immunomodulacyjnie. Jednym z najważniejszych działań pod kątem endometriozy jest zdolność Piwonii do regulowania estrogenowych receptorów alfa ESRα oraz HIF-1α- czynnik redukujący hipoksję -1 (HIF-1α- jest czynnikiem,który sprzyja rozwojowi endometriozy- u kobiet z endometriozą ten czynnik jest znacznie podwyższony, Piwonia wykazuje działanie redukujące HIF-1α co przekłada się na redukcję rozrostu
endometriozy. Dla lepszych efektów Piwonię najlepiej łączyć z Remanią lub lukrecją. Taka kombinacja działa silnie przeciwzapalnie i rozkurczowo. Kombinacja Piwonii i Lukrecji w większych dawkach poprzez enzym aromatazy obniża poziom testosteronu i nie powinna być używana przez
kobiety cierpiące na jego niedobór.Jest jednak bardzo przydatna dla kobiet, które oprócz endometriozy ,cierpią na PCOS.

Angelica sinensis (Dang qui)– korzeń arcydzięgla chińskiego – jedno z najbardziej użytecznych ziół przy leczeniu jakichkolwiek problemów ginekologicznych. Angelica świetnie reguluje gospodarkę estrogenową.To zioło jest równie skuteczne przy niedoborze, jak i nadmiarze estrogenów – używane przy leczeniu zaburzeń miesiączkowania ,PCOS i endometriozy, a także w okresie menopauzalnym. Wykazuje właściwości tonizujące pracę macicy oraz całego układu rodnego.Jest silnie przeciwzapalana, lekko rozkurczowa i przeciwbólowa. W połączeniu z krwawnikiem i Kolinsonią kanadyjską (Collinsona canadensis) daje bardzo dobre efekty przy zespole biernego przekrwienia macicy (bardzo charakterystyczne,bolące, ciężkie okresy nie związane z endometriozą). Korzeń arcydzięgla chińskiego w połaczeniu z Pluskwicą groniastą (Cimicifuga racemosa) i Kordycepsem (Cordyceps chinensis) w zanaczący sposób wpływa na „rozpuszczenie” tkanki zrostowej endometriozy – przy odpowiednio długim stosowaniu .
Pluskwica nie powinna być jednak stosowana w zbyt wysokich dawkach, ze względu na jej negatywny efekt na wątrobę(typowa gramatura ww ziół, powinna wyglądać tak: Arcydzięgl chiński 500mg , Pluskwica groniasta 80 mg Kordyceps 500mg- dziennie).
Poza silnymi właściwościami przeciwzapalnymi oraz regulującymi poziom estrogenów, Arcydzięgl chiński przeciwdziała adhezji (przyczepianie się) na poziomie komórkowym i implantacji komórek
endometrium poza macicą poprzez regulację poziomu integryn- białek adhezyjnych. Ponadto związki aktywne Arcydzięgla chińskiego w znaczącym stopniu hamują proces angiogenezy (dzięki angiogenezie endometrioza ma możliwość rozrostu).

Pochrzyn włochaty (Dioscorea villosa)– działa silnie przeciwzapalnie i rozkurczowo.Jest szczególnie użyteczna przy bolesnych okresach i chronicznym bólu miednicy oraz bólu jajników.

Pluskwica groniasta (Actaea lub Cimicifuga racemosa)- kolejne zioło, bez którego nie wyobrażam sobie leczenia wielu dolegliwości ginekologicznych. Jej działanie jest szczególnie ważne przy zaburzeniach hormonalnych mających podłoże emocjonalne/stresowe.
Tonizuje pracę macicy, przez co może być wykorzystywana przy większości zaburzeń miesiączkowania. Działa silnie przeciwzapalnie, nie tylko na układ rozrodczy ,ale także na układ mięśniowo szkieletowy. Pluskwica jest więc ziołem ,które świetnie zadziała u kobiet cierpiących
na bóle stawów i mięśni . Reguluje poziom LH do FSH, co jest szczególnie ważne przy leczeniu PCOS , gdzie stosunek LH do FSH wynosi 2:1 lub więcej. Pluskwica nie powinna być używana w dużych dawkach, przez dłuższy czas, ze względu na jej negatywny wpływ na
wątrobę.

Niepokalanek (Vitex agnus -castus) niezbędny przy estrogenozależnych chorobach. Przy endometriozie, czy mięśniakach macicy powinien być stosowany w większych dawkach przez cały cykl, min 3-4 miesiące. Pełne działanie zioła można zaobserwować po 3 cyklach miesięcznych. Kobiety z niskim testosteronem powinny unikać Niepokalanka, gdyż wpływa na redukcję tego hormonu. Z tych samych względów Niepokalanek jest niezwykle ważny przy leczeniu PCOS.

AUTOR
SEBASTIAN SZMYRGAŁA
WWW.PRACOWNIA-ZIELARZA.PL

http://www.pracownia-zielarza.pl