Nastolatki i endometrioza…
dr n. med. Tomasz Songin
  1. Kiedy powinna odbyć się pierwsza wizyta ginekologiczna?

Pierwsza wizyta u ginekologa powinna się odbyć niezależnie od wieku dziewczynki, po pojawieniu niepokojących objawów u nastolatki. Głównym objawem jest ból miesiączkowy, ale mogą się pojawiać inne standardowe i niestandradowe objawy, podobnie jak u kobiet dorosłych. Dla osób świadomych tej choroby, określony zestaw objawów będzie ich skłaniał do diagnostyki i leczenia, ale dla większości społeczeństwa ból i inne objawy które towarzyszą miesiączce jest normą. Wszyscy pewnie słyszeliśmy te opowieści, jak to babcie i matki „uspakajają” dziewczynki, że ból jest normalny i że minie po porodzie, nie widząc wskazań do konsultacji ginekologicznej.  To zdecydowanie opóźnia rozpoznanie.

2. Czy wykrycie endometriozy u nastolatek jest częstym zjawiskiem?

Jak zwykle bywa z endometriozą, dokładne dane statystyczne dotyczące częstości jej  występowania, szczególnie wśród nastolatek, są niedostępne. Wynika to z trudności diagnostycznych tej choroby na wczesnym jej etapie, a także wspomnianej powyżej nieświadomości społecznej. W zależności od badań, odsetek nastolatek z endometriozą waha się pomiędzy 20 a 80%. Taka rozbieżność powoduje, że trudno wskazać konkretną i wiarygodną wartość. Wiemy, że zdecydowana większość nastolatek doświadcza bólu w trakcie miesiączki, wśród których u 1/3 potwierdza się endometriozę. Odsetek ten zwiększa się do około ¾, jeśli ból związany z miesiączką nie ustępuję pod wpływem standardowych leków p-bólowych oraz leków antykoncepcyjnych. Ponad 60% dorosłych kobiet ze zdiagnozowaną endometriozą deklaruje, że objawy choroby pojawiły się już przed 20 rokiem życia. Ten fakt uświadamia nam jak niedoszacowanym zjawiskiem jest endometrioza u nastolatek.

3. Czy endometrioza u dziewczynki, która jest w okresie dojrzewania, może objawiać się inaczej niż u dorosłej kobiety i jakie objawy mogą sygnalizować, że należy wybrać się na wizytę do specjalisty?

Nie ma szczególnego zestawu objawów który byłby charakterystyczny dla endometriozy wyłącznie u nastolatek. Większość objawów jest podobna niezależnie od wieku. Główną różnicą jest czasami brak możliwości ich stwierdzenia. Z powodu braku współżycia nie mamy informacji na temat ewentualnego bólu przy penetracji, co jest dość typowym objawem endometriozy. Dodatkowo, ze względu na brak możliwości wykonania pełnego badania ginekologicznego nie wykryjemy palpacyjne miejsc odpowiedzialnych za dolegliwości a także ewentualnych ognisk endometriozy głęboko naciekającej. Trzeba jednak pamiętać, że ból okołomiesiączkowy nie zawsze wiąże się z endometriozą. Jeśli pojawi się on w czasie mniejszym niż 12 miesięcy od pierwszej miesiączki może on wynikać z zaburzeń hormonalnych, charakterystycznych dla pierwotnego bolesnego miesiączkowania. Tu objawy często polegają na bólu okołomiesiączkowym głównie przed jak i na początku krwawienia, z towarzyszącymi nudnościami, wymiotami, objawami jelitowymi, bólami głowy. Jeśli pojawi się po 12 miesiącach od pierwszej miesiączki, będzie to dysmenorrhea wtórna, której najczęstszą przyczyną jest endometrioza. Tu do powyższych objawów najczęściej dołącza obfite miesiączkowanie, a ból z cyklu na cykl nasila się występując także pozamiesiączkowo. Tak więc czas pojawienia się objawów ma znaczenie dla ryzyka wystąpienia endometriozy. Ryzyko rośnie również u kobiet u których miesiączka pojawiła się wcześnie, u których endometrioza występuje w rodzinie ( ponad 7 krotnie częściej) a także u otyłych nastolatek. Nie chciałbym oczywiście, żeby ograniczać listę objawów wyłącznie do podanych powyżej i każda nastolatka z objawami obniżającymi komfort życia powinna zostać skonsultowana z lekarzem specjalistą.

4. Jak ważna jest wczesna diagnoza i odpowiednio dobrane leczenie? Jakich konsekwencji młoda kobieta może uniknąć w przyszłości?

To, jak ważna jest wczesna diagnoza, możemy dowiedzieć się z doświadczeń dojrzałych kobiet. Już same dolegliwości bólowe powinny być dla nas impulsem do włączenia leczenia. Dodatkowo, liczne dolegliwości towarzyszące endometriozie będą powodowały absencje w szkole i w innych wydarzeniach nastoletnich pacjentek ( sport, zajęcia dodatkowe jak np. tańce, teatr etc). Będą powodować wstyd, frustracje i zwiększać ryzyko depresji. Będą powodować nierzadkie przedawkowania leków p-bólowych – ponad 70% nastolatek które nie były konsultowane z powodu bólu okołomiesiączkowego regularnie przekracza dozwolone dawki leków przeciwbólowych. Wcześnie pojawiająca się endometrioza będzie zmniejszać szanse na posiadanie dziecka w przyszłości. Aby uniknąć tych i wielu innych problemów konieczne jest wczesne leczenie, które opiera się głównie na stosowaniu niesterydowych leków przeciw bólowych oraz terapii hormonalnej, wspieranych odpowiednią dietą.